'Taboek' Koosje: knap gestructureerde chaos in debuutroman Carice de Wildt

Ze blogt op CaricedeWildt.nl, schrijft columns voor het vakblad Psy en de site TeGek.nl en mag zich sinds mei 2010 debutante noemen. Carice de Wildt, in de blogwereld al bestempeld als begenadigd schrijfster, heeft met haar debuut 'Koosje, diepbedroefd en dolgelukkig' de weg naar haar droom gevonden.

Deels fictie, deel autobiografisch
Het verhaal is gebaseerd op eigen ervaringen met haar bipolaire stoornis (manisch depressiviteit) en daarom deels fictie en deels autobiografisch. Gevolg is dat ze daardoor o.a. de volgende opmerkingen voor haar kiezen kreeg:
‘Heb jij een boek geschreven over manisch depressiviteit? En je bent zo’n leuke meid’.
‘Dat had ik nou niet achter jou gezocht’.
‘Heb je je dan altijd beter voorgedaan dan je bent?’
Had ze dit soort reacties verwacht en hoe gaat ze hier eigenlijk mee om?

Carice: 'Ja hoor, ik had het verwacht. Ik vond het in het begin vervelender dan nu. Ik ben nu wat meer gewend aan deze reacties. Ze komen voort uit onwetendheid, daarom ben ik nog gelukkiger met het schrijven van Koosje. Het boek heeft ook een voorlichtende functie. Een depressie betekent niet dat je continu dood wilt en manisch zijn is echt niet zo grappig als het lijkt.'

Cover
De cover van Koosje is ontworpen door Manon Bijkerk, die ook de header en wallpaper voor deze maandeditie van about:blank maakte. Ze heeft met een speelkaart perfect de wereld van Koosje weergegeven: aan de ene kant een vrolijke manische (rood) en aan de andere kant een diepbedroefde Koosje (zwart).
Wat was voor Carice de drijfveer en aanleiding om over haar eigen stoornis te schrijven?
Carice: 'Ik hou van schrijven. Dat deed ik al vanaf de kleuterschool. Ik schrijf graag over dat wat me raakt en het omgaan met bipolariteit is iets dat helemaal van mezelf is. Ik ben jaren geleden al begonnen op een weblog, compleet onherkenbaar. Niemand mocht weten dat ik op Onvoorspelbaargelukkig.web-log.nl schreef. Ik won een schrijfwedstrijd ('De pen als lotgenoot'), ook in anonimiteit. Ik vertelde het alleen tegen familie en vrienden. Dat is een proces geweest. Uiteindelijk heeft mijn uitgever mij gevraagd voor een boek. Dat moest over bipolariteit gaan. Het zou mijn coming out worden.'
 
Psuedoniem
Het boek is geschreven onder een pseudoniem. Toch staat Carice met een foto op de omslag. Kennelijk wil ze niet zo anoniem zijn als haar pseudoniem pretendeert te zijn. Waarom dan toch onder een pseudoniem schrijven?
Carice: 'Het pseudoniem is langzaam van me afgevallen. Dat begon op het moment dat ik gevraagd werd door Psy om een column te schrijven. Ik voelde me verschrikkelijk vereerd. Punt was, dat ik herkenbaar op een foto ‘moest’. De hoofdredacteur gaf duidelijk te kennen dat het mijn keuze was, maar dat het bij kon dragen aan mijn proces. Daar heeft ze echt gelijk in gehad. Ik stond met een foto in Psy en was trots. Dat ben ik. Ik bedacht dat als mensen me zouden herkennen, dat maar zo moest zijn. Dat gebeurde langzamerhand en ik kon aan het idee wennen. Nu word ik bijvoorbeeld in JAN ook met mijn eigen naam genoemd. Ik vind het prima, want ik ben trots op wie ik ben. Vier jaar geleden zou ik me deze situatie niet voor kunnen stellen. Maar ik wil meehelpen aan het doorbreken van het taboe. Daarom noem ik Koosje mijn Taboek.'
 
Hoe kwam ze op het idee voor haar, overigens prachtige, pseudoniem?
Carice: 'Ik wilde mezelf vernoemen naar iemand die ik bewonder. En ik ben de grootste fan van Carice van Houten die er bestaat. Bovendien speelt ze in ‘Knetter’ een bipolaire moeder en in ‘de Gelukkige Huisvrouw’ een vrouw met een psychose. Ik herken mezelf daarin. ‘De Wildt’ vind ik mooi omdat ik vaak wild en ongeremd ben.'



Is het niet vermoeiend om twee identiteiten te hebben? Twee twitteraccounts en twee websites bijhouden?
Carice: 'Nee hoor. Ik zie het ook niet echt als twee identiteiten. Carice was ooit een deel van mij. Nu worden we langzaam 1 persoon.  Maar er blijft verschil in. Op mijn site van Carice gaat het vooral over bipolariteit en hoe je daar in het dagelijks leven mee omgaat. Op Stoereschrijfster.web-log.nl schrijf ik over van alles wat ik meemaak, maar niet specifiek over bipolariteit.'
 
Delen van ervaringen
Dat dit boek reacties oproept, moge duidelijk zijn. Ook kan ik me voorstellen dat mensen zich geroepen voelen hun persoonlijke belevenissen op het gebied van bioplariteit met Carice te delen. Is dat niet vervelend?
Carice: 'Ja, dat gebeurt. En daar ben ik blij mee. Toen ik, met het uitkomen van Koosje, op mijn werk vertelde dat ik bipolair ben, hoorde ik verschillende verhalen van mensen. Bijna iedereen kent wel iemand die ooit depressief is geweest, psychotisch of iets anders heeft meegemaakt op psychiatrisch gebied. Ik wil dat taboe doorbreken, dus ik ben heel blij dat het gebeurt. Er moet meer over verteld en geschreven worden. Ik heb geluk gehad dat mijn manager een aantal jaren geleden goed reageerde op mijn ‘bekentenis’. Ik wilde het niet aan de grote klok hangen, want ik werkte daar net en wilde geen stempel. Nu kennen mensen mij zonder het etiket en nu durf ik er voor uit te komen.
Verder krijg ik mail van mensen en vragen. Ik vind het goed. Fijn dat ze mij dat toevertrouwen. Ik kreeg een mail van een jonge jongen. Hij schreef dat hij door Koosje zijn moeder nu beter begreep. Daar schrijf ik voor.'



Tweedeling
Niet alleen de cover illustreert de tweedeling van bipolairiteit, maar ook de indeling van het verhaal. De lezer begint met het lezen van gebeurtenissen uit 2006 (manisch), het middenstuk, dat na een kwartslag draaien te lezen is, geeft een 'normale' periode weer uit 2010 en het laatste gedeelte, dat op de kop staat, verhaalt over een depressieve periode uit 2008. Een knap gestructureerde chaos met een duidelijke functie.
Boven elk hoofdstuk staat een lifechartgrafiek (schematische weergave van stemming, slaap, humeur, enz.) en een datum. De data neem ik niet in me op, maar dienen wel een doel:
Carice: 'Ieder hoofdstuk is een stap terug in de depressie en de manie. Ik ben bewust op de top van de manie en de depressie begonnen om de lezer meteen het verhaal in te trekken. Ik wilde geen ‘normale’ opbouw, omdat dit gewoon een gek boek is. Ik wilde niet opbouwen naar een climax, maar met de top beginnen om vervolgens stap voor stap te laten zien waar het mis is gegaan. Ik vond het goed om de data in dit geval te laten zien. Koosje wordt gekker en psychotischer en het is bijna niet te doen om haar als lezer te volgen zonder dat je enigszins houvast hebt.'

Roman versus informatief
Hoewel Carice de Wildt een open en pakkende schrijfstijl hanteert, bekruipt me nergens het gevoel dat het teveel is. In haar depressieve periode volgen vervelende gebeurtenissen zich elkaar misschien wat vaker op dan tijdens een manische periode, maar herkenbaar blijven ze wel: ruzie maken met je vriendin, je zorgen maken over een presentatie op het werk, geen zin hebben in sociale verplichtingen, je als een prinses gedragen tegenover je vriend en doemdenken. Verschil is, is dat de depressiviteit als een grauwe sluier om Koosje heen hangt en ze hier niet of nauwelijks aan kan ontsnappen. Wat natuurlijk ook geldt voor haar manie. Tenzij ze gezond en gestructureerd leeft, niet handelt naar haar depressieve of manische impulsen en haar pillen op tijd neemt. Het boek maakt duidelijk hoe moeilijk het is om dit werkelijk te doen wanneer een donkere of manische periode zich aandient. Daardoor is het ook een informatieve bundel geworden, al is het in de eerste plaats een roman. Eentje die je aan de hand meeneemt in een achtbaan en niet loslaat.

Koosje en Carice
Vanwege het deels autobiografische verhaal, moet Koosje wel dicht bij Carice staan. En is Carice voor de schrijfster een rol die ze speelt?
Carice: 'Koosje en Carice verschillen niet zoveel. Het is wel zo dat ik wat heb geschaafd aan de omgeving van Koosje, omdat ik geen verslag wilde schrijven van mijn leven. Ik wilde iets vertellen over bipolariteit en wat daarbij komt kijken. Koosje krijgt een zwaar auto-ongeluk. Carice is daar net aan ontsnapt. Ik speel geen rol als Carice. Ik ben Carice.'



Koosje, diepbedroefd en dolgelukkig
OF Uitgevers
12,95 euro
ISBN 9789490877019
o.a. te bestellen via Koosjehetboek.nl
Koosje op Twitter

Gerelateerde artikelen:

• Zij van roezemoezen.web-log.nl ondertekent contract voor debuutroman
• Een coachingsboek in blogvorm
• Amplifier - The Octopus
• Vlaamse blogpret in "Imke Dielen"
• 65daysofstatic - We Were Exploding Anyway